است ، بدين جهت ماه‌هاى قمري از فصلى به فصل ديگر منتقل مىشوند . وبنا بر اين حج در بعضي از أوقات ، در فصل زمستان واقع مىشود ، ودر برخى ديگر در تابستان ، واين امر موجب مشقت براي حج‌گزاران مىشد . واز طرف ديگر چون براي حج مىرفتند ، تجارت هم مىكردند ، وچه بسا موسم حج ، موافق با موقع وفصل تجارت نمىشد ، ودر امر تجارت خلل پديد مىآمد ، براي رفع اين دو محذور ، اعراب جاهلي ، بنا بر آنچه در علم زيجات معلوم است ، اقدام به عمل كبيسه كردند ، « 1 » وحجّ خود را بر أساس ماههاى شمسي وسال شمسي قرار دادند ، فعلى هذا حجشان در زمان مشخصى از فصول صورت مىگرفت ، كه هم طبق مصلحت آنان از جهت سرما وگرما بود ، وهم طبق مصلحت آنان از جهت منافعى كه از تجارت مىبردند . واين نسىء وتاخيرى كه در ماههاى قمري مىكردند ، گرچه موجب حصول منافع دنيوية ايشان بود ، ليكن موجب تغيير حكم خداوند متعال مىشد ، زيرا كه چون وقتي را كه خداوند براي حج معلوم كرده است ، معينا ومشخصاً در

--> ( 1 ) كبيسه گرفتن در اينجا عبارت است از محاسبهء تفاوت مقدار سال قمري با مقدار سال شمسي ؛ واضافه نمودن آن تفاوت را به سال قمري در آخر سال قمري .